Төв

Сайхан бүхэн сэтгэлд оршвоос Саарыг ч цайруулж зовлонг холдуулна Саруул ухаанаар уурын мунхгийг ялж Санааны зөвд шаналан арилан замхарна Хэрүүл хараал амаар гарах хорт могой мэт Бусдаас олж харсан өөнтөгч үгэнд амь орон Бугшмал хэцүүг үүсгэн зовлонг дуудан Байгаа орчныг хордуулан үйлийн үрд шингэнэ Бусдын алдаа бүхнийг муугаар төсөөлөх тусам Бууж мордохын аргагүй өндөр уул мэт ургаж Туулж барахгүй зовлон мэт сэтгэлийг мунхруулж Туйлбаргүй бодлоор өөрийгөө зовооно Бусдын алдааг өөриймсөж тунгаах тусам Байгаа бүхнээсээ гарцыг олж ухаанаа тэлнэ Бачуу сэтгэл тавирагдан сэтгэл уужирч 

Буй бүхэнд талархан, зовлон замхарч эгэлд баясна

Галын ёс

Даян дээрхийн асар дээрээс

Далан долоон товоо тогтоож

Дайчин удмын цусан тангарагт

Дүүргэх үйлийн цараа дэлгэгдэж

Эгэл заяаг эрхэмлэлд багтааж

Энэрэх хайраар энгэрээ дүүргэсэн

Эжий буурал нь тосон хүлээнэ

Эр заяаг тэтгэн дэмнэмү гэсэн шүлгийн мөрүүд өвгүдийн хайрханыг зорихын өмнөх нь орж ирснийг өөртөө тэмдэглэж авчээ. Учрыг нь олчих санаатай жаал харж суув. Бариад авчих сэжүүр гэх 77 гэсэн тоог хөөмөөр ч юм уу .

За тэгээд л өнөө хэдэн судрын хуудсаа эргүүлж байгаад "Өрөг цадиг тамга" судраас Этүгэний 77 бошгын талаарх мэдээлэлийг уншлаа.

Бар жилийн бар сарын бар өдрийн бөөлөө эр заяаг дэмнэсэн томоохон галын үйл байсныг эргэн санаад энэ үйлийн үргэлжлэл болон энэхүү аялал маань үргэлжилж байгаа бололтой хэмээн барагцаалав. Эр заяаг тэтгэнэ гэдэг нь узуур эсээр удамшил зөв мэдээлэлийг дамжуулан бататгахыг хэлж байгаа билээ.

Сударт төрт ёс үүссэнээр энэхүү Этүгэний 77 бошгын 8 тулган шаардалтыг төрийн түвшинд хамгаалан сахиж иржээ. Тэр цаг үе болоход хүмүүн өөрийн дааж чадахгүй орон зайд дайчид болохын тулд төр улсын галыг тахиж, төрийн их голомт үүссэн түүхтэй. Нэгж хүмүний , нэгж гэр бүлийн чадахгүй орон зайд чадамж хүргэж , нийтийн их хүчээр хамгаалал , тэсвэрлэн гарахуйг үүтгэснээр Төр улсын галын ёс , сүлдэн тахилгууд үүссэн юм гэж тэмдэглэжээ.

Гэтэл хэд хоногийн өмнө бас хэдэн шүлгийн мөрүүд орж ирсэн байх юм.

Даяар олны итгэл сэтгэлээр

Дайчин тэнгэрийн үйлс бөхлөгдөж

Дархалж мөнхөлсөн зон ардын

Дүүрэх ухаанаар түмнээ тэтгэсэн

Их хар сахиусын итгэлийн гал бадран

Эрин галавын түүх улбаалагдан

Эх үрийн холбоосоор дамнасан

Эгнэгт сахих эх дэлхийн амин хэлхээ

Өнө мөнх орших болтугай!

Хүн гүрнээс хойш галын ёс нь бөө удгүд, зайрдын хүчээр ам дамжиж, үйл болсоор Хамаг Монголын суурь мэдэгдхүүн боловсрол нь болсон байна. Хамаг монголоос цаашид ч энэ ёс , 77 бошгыг ард түмэндээ ёсчлон хадгалж, харь шашин, соёлын довтолгоо, нийгмийн өөрчлөлтөнд чанд хадгалсаар ирсэн. Үүнийг цаашид ч хадгалах үүрэгтэй. Учир нь анх галд ухааныг төвлөрүүлэн цуглуулсан энэ ёсноос эхэлж, хүн төрөлхтөний түүхэн ухаарал бүртгэгдэж, нэгэн удамд зангидах болсон учир улаач хүн галын тайлга тахилга хийнэ гэдэг нь цаг үеийнхээ ухаарал алдаа онооны дэнсээг гаргаж буй үйл явц юм. Энд алдаанаасаа ичих, онооноос бахдах үйл үгүй. Энэ бол түүхэн цадиг тэмдэглэх лугаа адил алдсан бол алдаанаасаа ухаажин, ухаажсан бол бататган дахин үйлдэхүйн мөн чанар болно. Үүнийг галын ёс гэнэ. Галын ёсонд тангараг өргөсөн улаач мэдсээр байж алдаа хийхгүй , мэлзэж алдаанаасаа зугтахгүй тангараг өргөдөг. Ийнхүү уг гарвал удам угсаагаа тодотгон галын ёсыг хүндэтгэн тайлж тахиж ирсэн нь нэг гэр бүл, нэг ураг удмын үйлс хэрхэн төрийн хэмжээнд хэм болон бөхлөгдөж харилцааны сүлдтэй холбогдон үеийн үедээ уламжлагдан сэргээгдсээр удмын хэлхээг сүлд харилцаагаар бататгаж ирснийг өгүүлэх ажээ.

Ахуйн тусгаар тогтнол

Цаг төрийн байдал ба тусгаар тогтнолын үнэ цэнийн талаар хэдэн үг биччихмээр санагдчихлаа.

Дэлхийг хамарсан цар тахал, ОХУ болон Украйны дайны талаар сошиал дээр бид хоорондоо хэдэн тал болоод л баахан хоосон цэцэрхэцгээж хэрэлдэцгээж л байна. Цар тахал бидний хөлийг хориж, цаг үеийн нөхцөл байдлаас хамааран урд хойд хөршүүдийн  маань далайн гарц цаг  төрийн байдлаас хамааран  боолттой шахуу байгаа нь  гаднаас хэт хамааралтай амьдарцгаадгийг маань нэлээн тод томруун харуулах шиг боллоо. Дэлхийн бусад улстай худалдаа наймаа эрхлэхэд бид яалтачгүй л энэ 2 том хөршийнхөө нутаг дэвсгэрээр дамжин тээвэрлэлт хийх нь  гарцаагүй .  Зөвхөн Хятадын боомтууд дээр л гэхэд Монголын чиглэлд явж байгаа хэдэн мянган чингэлэгүүд гацсан байдалтай зогсоцгоож байна .  Дэлхий даяар л далайн тээвэр, хуурай замын тээврүүд дээрх 2 том шалтгаанаар гацаж байгаа энэ хүнд үед бид юуг ухаарч ойлгох ёстой вэ гэж тунгаацгаая .

Тусгаар тогтнолын өвөг дээдсүүд маань дараах 5 байдлаар томёолсон байдаг :

УЛС БАЙХЫН ҮНДЭС

Улс байна хэмээх нь таван нөхцөл бүрдсэний тэмдэг юм.

1. ЦУСАН ТУСГААР ТОГТНОЛ - Монгол хэмээх улсын иргэд монгол яс цустай байх . Энэ асуудал дээр нэлээн анхаарал хандуулах цаг болсон. Монгол гэдэг газар шороон дээр монгол гэдэг үндэстэн оршиж байж л цусан тусгаар тогтнол баталгаажина. Монгол гэдэг энэ орон зайд Хятад ч юм уу Орос ч юм уу солонгос ч юм уу үндэстэн амьдраад энэ бол Монгол улс гэж ярих бол утгаггүй асуудал биз дээ?

2. ХИЛ ХЯЗГААРЫН ТУСГААР ТОГТНОЛ - Энийг бид 1961 онд НҮБ ын гишүүн орон болсноороо олон улсад баталгаажуулсан . Энэ бол Өвөг дээдсүүдийн маань гавьяа.

3 . АХУЙН ТУСГААР ТОГТНОЛ - Энэ бол яг одоо бидний ярих гээд байгаа гол сэдвийн нэг. Үнэхээр 2хон том хөрштэй , далайд гарцгүй улсын хувьд бид өөрсдөө л наад захын хэрэгцээгээ бүтээж бий болгож чадахгүй бол тусгаар улс байж чадах уу гэдэг өөрөө том анхаарлын тэмдэг. ОХУ аас нефть бинзен түлш зэргээс бараг бүрэн хамааралтай байгаа. Энэ түлш бензинээс хамаараад ургац тариа ногоо зэрэг наад захын хүнсний хэрэгцээг хангах газар тариалангын үйл ажиллагаагаа тогтвортой явуулж чадах уу болов уу гэсэн асуулт гарна. Яагаад бид өөрсдөө нефтийн нөөцтэй улс мөртлөө одоо болтол дотоод хэрэгцээгээ хангах хэмжээний боловсруулах үйлдвэрээ бариагүй юм бэ гэсэн асуултыг төр засагт тавих нь иргэн бүрийн үүрэг. Бидэнд үйлдвэрээ барихад яг ямар асуудал байгаа юм бэ? тэр асуудлыг шийдэхэд биднээс үл хамаарах нөхцөл шалтгаан байгаа юу? Байгаа бол яг ямар асуудал бна? Байхгүй бол яагаад улс төрчид маань энэ асуудлыг хувийн хэвшилтэйгээ хамтраад хийхгүй байгаа юм болоо?

Урд хөрш хэд хоног хилээ хаахад бид сав баглаа боодлоос авхуулаад жижиг дунд үйлдвэрүүдийн маань түүхий эд , тоног төхөөрөмж, түүний сэлбэг хэрэгсэл гээд бүх л зүйлээс хамааралтай байгаагаа маш тод мэдлээ. Эдгээр бүх зүйл дээр гацаж дэлгүүрийн лангуун дээрх хүнс , өргөн хэрэглээний барааны үнэ замбараагүй өсөж байна. Бид яг юуг бүтээх боломжгүй вэ? Бид хамгийн наад захын хэрэгцээний хүнс болон өргөн хэрэглээний бараагаа өөрсдөө хийж бүтээж өсгөж үржүүлж чадах уу ? Биднээс өөр юуг гадныхан зайлшгүй авах шаардлагатай болдог вэ? Бидэнд өөрсдийн гэсэн давуу тал байна уу? Бидэнд үлдээж өгсөн газар зүйн байрлал бидний давуу тал болж чадах уу? Бидний малчин ахуй, мал сүргийн ашиг шим болох мах, сүү ,ноос, ноолуур түүн дээрээ тулгуурлан хөгжүүлэх ард түмнийхээ идэх өмсөх хэрэгцээг хангах бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх хүнсний болон түүхий эд боловсруулах хөнгөн үйлдвэрүүдээ яагаад бид бүтээн байгуулж хөгжүүлэхгүй байна вэ ? Ард түмнийхээ хэрэгцээг хангаад илүүг нь бусад гадаад орнуудад арилжах худалдааны сувгуудаа яагаад хөгжүүлж чадахгүй байна ? Энэ мэт наад захын асуултуудын хариуг олох гэж судалж үзэв үү? Эсвэл зөвхөн намуудын эрх ашиг, бүлэглэлүүдийн ашиг сонирхол гээд бие биеэндээ дэгээ тавин улс орныхоо эрх ашгийг хөсөрдүүлсээр байна уу?  

Жишээ нь ОХУ Украйны асуудлаар Орос улсад янз бүрийн хориг тавиж байна. Гэхдээ Оросуудад байдаг өөр хэн ч хийж бүтээж чадахгүй технологи байдаг болохоор олон ч улс ОХУ тавьсан хоригт хүлээцтэй хандаж байгаа нь харагдаж байна. Барууны орнууд ОХУ ын төлбөр тооцооны системд хориг тавихаар оролдож л байна. ОХУ ч гэсэн энэ асуудлаар нэлээн хохирол хүлээж байгаа бололтой. Хүчирхэг тусгаар тогтносон гүрэн улс ямар байх ёстой вэ? ОХУ барууны болон Америкийн төлбөр тооцооны системээс гадуур өөрсдийн системийг ойрын холбоотон түнш улсуудтайгаа хамтран тогтоож чадах болов уу? Мэдээлэлийн технологийн бие даасан боловч бусдад ашигтай байх системийг тогтоож чадах болов уу? Яагаад ОХУ мэдээлэлийн технологийн салбарт илүү их ач холбогдол өгч энэ талыг хөгжүүлэхэд хөрөнгө оруулалт хаяхаа мэдэгдэж эхлэв?  Энэ нөхцөл байдлыг том зураглалаар харж энэ бэрхшээлийг хэрхэн давах тал дээр ухааныг уралдуулахын оронд хоорондоо Оросын тал Украйны тал хэмээн хэрэлдэж суух гэдэг үнэндээ инээдэмтэй ч гэмээр эмгэнэл .

Тэгвэл бидний онцлог давуу тал юу юм бэ? Тусгаар тогтнол тэр дундаа ахуйн тусгаар тогтнол гэж хэнээс ч үл хамааран ард түмнээ өөрсдийн дотоод нөөц бололцоогоор амьдруулах боломжийг бий болгоход байдаг гэдгийг манайхан жаахан ч гэсэн зах зухаас нь судалцгааж л байгаа байх. Орчин үед залуус оюуны чадавхиараа бий болгож байгаа оюуны бүтээл , технологи, программ хангамж, өөр боломжит дижитал болон виртуал ертөнцөөс эдийн засгийн эргэлтийг бий болгох маш олон платформуудыг хөгжүүлсээр байгаа энэ оюуны ундаргыг хэрхэн зөв ашиглаж улс орондоо эдийн засгийг сайжруулахад тус нэмэр болж байна? Дээрх чиглэлүүдийг хөгжүүлэх эрдэмтэн мэргэдийн оюуны ундаргыг ухах уурхайнуудаа хөгжүүлэхэд юу бидэнд дутагдаж байна ? Энэ мэт асуултууд дээр төвлөрч салбар чиглэл бүрээрээ ажиллах нэгдлүүдийг бий болгож улсын бодлоготойгоо уях системийг ( систем гэдгийг уялга гээд орчуулчихмаар ч юм уу) хэрхэн бүрдүүлэх боломжтой бол? Мэдээж хувьсан өөрчлөгдөж байгаа дэлхий ертөнц түүний доторх уялга буюу системийн бүтцийг ухахгүйгээр бид цаашид хэрхэн тусгаар тогтносон улсын ойлголтыг бүрдүүлэх билээ. Хэдийгээр хувьсан өөрчлөгдөж байгаа дэлхий боловч гүн ухааны талаасаа зүй тогтол хадгалагдсаар байдаг бөгөөд бидний гүн ухаанд үүнийг хэрхэн бидэнд онол болгож үлдээсэн нь бас л сонирхолтой сэдэв.

Монгол ухаанд бол ахуйн тусгаар тогтнолыг 10 түгээмэл буюу уялгаар тайлсан байдаг .  Тэгвэл тэр 10 түгээмэл гэж юуг хэлээд байгаа юм бэ ? 
Тэгээд 10 түгээмэл гэж юу вэ гэдгийг АС-т юу гэж өгүүлсэн байдгийг бодоцгооё. Хатдын сударт бол бидний амьдралд тааралддаг 10 түгээмэл бэрхшээлийг даван гарах арга гэсэн байдгийг санахад илүүдэхгүй л дээ.

1. Үл өлсөн тэгш цадах - хүнс ( Хүнсний аюулгүй байдал )

2. Тэнгэрт мэндэлж , ертөнцөд бойжсон - иргүн ( Иргэн хүний оролцоо)

3. Нүүхүйгээс нэүрит сэрэхүйг олгосон - мал ((https://khdelger.blogspot.com/2014/10/) 

4. Амин чанарын эх - газар 

5. Ихийг багаар тэгшитгэх - хэм шүүс - (Татварын зохицуулалт)

6. Нүүхүйг айдасгүй болгосон - айл ( Аймаг, хот, орон нутгийн бүтэц зохион байгуулалт) 

7. Хөх монголыг төрөөр бадраагч- нэүрит засаг (Засаглалын бүтэц)

8. Хөг бүтээх үйлийн орон - гэр ( Амьдрах тааламжит орчин)

9. Дутсныг илүүгээр нөхөх- сан ( Нийгмийн халамжийн бодлого)

10. Хүчийг ухаанаар үржүүлэх - багаж ( Шинэ технологи , мэдээлэлийн технологи, эмх цэгц)

Хил хязгаарыг яаж манахаа тунхагласан бол дотроо хэрхэн түвшин сайхан, амар амгалан амьдрахыг " Ахуй" мэддэг юм хэмээн Аланхоо эх айлдсан байдаг.

Хүнс - иргүн - мал - газар - хэм шүүс - айл - нэүрит засаг - гэр - сан - багаж
Энэ бүхнийг хооронд уяж ухах юм бол хүн л юм чинь хүнслэх нь гарцаагүй . Харин үл өлсөн тэгш цадах хэмээн тодотгосон нь өнөө хайрын уялгаар зөвхөн өөрийн хар амиа бодох биш бусад ан амьтан, хүн бүртээ тэгш хүртээн тэнцвэрийг хадгалан, өөрийн биеийн эрүүлийг сахиж хүнслэх ухааны мэдвэл зохихуй болно. Үүнийг сургасан сайхан судар гарсан нь Домчийн судар билээ. Хүнсийг ойлгохын тулд сав шим ертөнцийн шимийг ойлгох хэрэгтэй. Энэ мэдвэл зохихуйд суралцан өөрийн биеийг эрүүл байлгаж , байгаа бүхнээ хайрлах ухааныг олж авсан хүн нь иргүн болон төлөвшихөд мал гэдэг зүйл зөв сэрэхүйг нь хөглөж өгдөг болохоор газар дэлхийтэйгээ хүйн холбоотойгоо мэдэрч түүнээсээ хөдөлмөрлөн байж шим хүртэж буй бүр нь хамтаар элдэв байгалийн болон бусад  бэрхшээлийг хамтран давж нэгдэн нийлж хүртсэн бүхнээсээ хэм шүүс төлж  төр засаг тогтон өсөн үржиж , айх аюулгүй амьдран суух орон гэрээ бэхлэн бие биеэндээ дэмтэй амьдрах арга ухаанаа хөглөж ур ухаанаа гарган , хөдөлмөрийг хөнгөвчлөх бүхнээ бүтээн оршдог байна. 
Тэгэхээр 10 түгээмэл хэмээх нь хөх толботнуудын амьдран орших мэдвэл зохихуйг нэгтгэн уялгалсан бэрхшээлийг давах арга зам байх нь дээ. Энэ бүхнийг ухамсар болгож ахуйгаа төвхнүүлэх нь Эх орон , эх оронч хэмээх үзлийн гол амин чанар болох нь ээ 

Дөрөвдүгээрт энэ зонхилгоо үйлдэлээс хөгжсөн ТАРХИНЫ СЭХЭЭРЭЛ. Энэ бол ТАРХИН ТУСГААР ТОГТНОЛ болно.

Тавдах нь бие биедээ сөргөлдөөнгүй амьдрахыг нөхцөлдүүлэгч ЖАЯГ, ЗАСАГ, ГЭРЭЭ гурав юм. Үүнийг ИХ ЗАСАГИЙН ТУСГААР ТОГТНОЛ хэмээнэ.

Энэ таван тусгаар тогтнол нь УЛС буюу УЛ ЭСийг бүтээнэ.

Дэнсээ

Өгөж байж авдаг

Өөриймсөж байж засдаг

Үгүйсгэж байж баталдаг

Үйлдэж байж таньдаг

Алдаж байж онодог

Ариглаж байж баяждаг

Амьдралын дэнсээ

Алхам бүрээр хэмжигднэм

Төлөвшил

Энэхүү сэдвийг бичих санаа улаач хүний төлөвшил хувь хүний төлөвшил 2 ямар ялгаатай вэ? гэсэн асуултаас үүдсэн юм.

Мэдээж эхлээд хувь хүний төлөвшил хэрхэн бүрддэг юм бол ? гэдгээс эхлэх нь зөв байх.

Ер нь төлөвшил гэж яг юуг хэлээд байна вэ? 

Гэрлийг өргөөний гаргасан судар ном, өвгүд дээдсүүдийн айлтгал энэ бүхнээс хувь хүн хэрхэн өөрийн төлөвшлийг бий болгох вэ?

Зөв үү тав уу? подкастнаас эхлээд хувь тавилан , заяа төөрөг гэдэг зүйлийн ялгааг сонсож ойлгосноор бол хүний хувь тавилан өөрөөс нь хамаардаг бол заяа төөрөг цаанаасаа үйлийн үрээр тухайн хувь хүнээс өөрөөс нь үл хамааран олгогдож байгаа зүйл гэсэн үг. Энэ бүхнээс үндэслэн тунгаавал хувь хүний төлөвшил дээрх сэдэвтэй холбогдох юм.

Заяа төөрөг маань Монгол гэдэг улсад монгол хүн болж төрсөн маань юм бол энэ заяандаа хүн хэрхэн хувь тавилангаа удирдан авч явах нь өөрөөс хамаарах юм байна . Бид өөрсдийн хэрэгцээт бүх зүйлсийг бүтээж бий болгож тохь тухтай амьдарч хөгжих бүх бололцоогоор бараг бүрэн хангагдсан ч дотоод ухамсар буюу хүний үндсэн төлвийг бий болгогч " Сүнс" ээ хөгжүүлэх тал дээр хангалтгүй түвшинд байгаа бололтой. Тэгэхээр Сүнсээ хөгжүүлнэ гэж  гэж юугаа яриад байгаа юм бэ гэсэн асуулт гарнаа даа. Энгийнээр ойлговол оюуны төлөвшил буюу ухамсар . Энэ дэлхийд амьдрагч 7,3 тэрбум хүн бүгд ялгаагүй хэнч байсан ахуй нөхцөлөө эхэлж бодох нь зүйн хэрэг. Өөрийн хувийн амьдралаа босгоод, нийгэмд эзлэх байр суурьтай болсны дараа хүн гээч амьтад бид цаашид хэн болохоо шийдүүлэх эгзэгтэй мөчтэй тулгардгаа тэр бүр мэддэггүй. Гэтэл бидний заяа төөрөг маань Монгол гэдэг улсад монгол хүн болох хөх толботон болж төрсөн нь ямар учиртай вэ гэж бодолхийлэх үе тохиоход өдий болтол амьдарсан хувь тавилангаа эргэж хараад бусдад ( хүн бие биендээ, хүн байгаль дэлхийдээ, хүн амьтан ургамалд) хоргүй ээлтэй зохицож амьдарч чадсан болов уу гэсэн асуултын хариуг нэхэх байх  . Чухам энэ л асуултын хариу Сүнсээ хир хөгжүүлснийг таниулж цаашид махан биеэ орхин тэндэх гэртээ харих замаа олсон эсэхийг чинь тодорхойлох болно. Гэвч бидний ихэнх нь энэ талаар нээх их боддоггүй л байх. Зөв үү тав уу подкаст сонсогчид энэ асуултын хариуг бодолхийлж эхэлсэн болов уу гэж боддог юм. Гэхдээ Зөв гэдгийг багадаа 5 үндэслэлээр өөртөө баталж үйлдэх үйлтэйгээ холбож чадах нь чухал бөгөөд цаашид цаг хугацааны алслалаар өөрийнхөө үйлдлийн үр дүнг тооцоолж чадах оюуны чадамжинд хүрэх гэдэг нэг ёсний төлөвшил юм болов уу даа.

Энэ бүхэнд нөлөөлөх хар ба цагаан сүнснүүдийн нөлөөлөл мэдээж байна. Хар сүнс гэхээр л айгаад элдэв муу зүйл бодохын оронд өнөө миний бичлэг болгон дээр дурьдаад байдаг 7 хар сүнсний эх ба бидний 6 авир тархины үйл ажиллагааг хянах асуудал нь төлөвшлийн мөн чанар оршино гэдгийг өөр дээрээ ухамсарлачихвал болох нь тэр . Бидний өвөг дээдсүүд ,удам угсааны охь ухаантнууд , ээж аав эмээ өвөө нар маань мэдээж биднийг зөв сайн хүн байгаасай хэмээн  хүн бидний дотор орших доорх 13 муу чанарыг даван гарах ухаанаар хөглөж ,харж, ивээж явдаг ба харин бид хүн байх хөх толботон болон төрсөн заяа төөргөө гундаахгүй сэргээж явах нь бидний төлөвшил юм.

1.Сувдаг
2.Тачаал
3.Аархал
4.Мунхаг
5.Атаархал
6.Шунал
7.Хонзон

6 авир тархи

1.Болхи
2.Залхуурал
3.Бардамнал
4.Шантрал
5.Атаархал
6.Тогтворгүй байдал

Эргээд эхний асуулт руугаа орох юм бол улаач хүн , хувь хүний төлөвшил ямар ялгаатэй вэ гэхээр  удам угсааны  эсвэл хариуцаж даах хүмүүсээс хэд нь зөв сайхан явж хэд нь буруу муу замаар замнаж байгаа хариуцлагын хэмжээгээр ялгагдах бизээ. 

Зэлмэ жанжны доорхи үг бас нэгийг бодогдуулах бизээ :

Хүмүүний амьдралд бусдын хишгийг авахгүйгээр , бусдын нүглийг үүрэхгүйгээр гагц өөрөө бүхнийг дүүргэж амьдарна гэж байхгүй . Тиймээс буяныг тус болгож сурлага дүүргээд барцдыг нь зорилго болгон хагалан бутаргаад л холбоос дундаас нь өөрийгөө тодлоод, холбож дийллээ гээд нэрээ сийлээд л явах нь миний хувьд амьдрал гэдэг зүйлийн учир утга юм болов уу даа гэсэн байдаг. Харин миний буурал анх намайг үнэн гэж ер нь юу юм бэ ? гэж ирээд л сүрхий царайлаад асуухад урдаас дэм дэмэндээ гээд ойлгочих гэхээр учиргүй гайхаж байсан маань санаанд үйлдэж. Үнэхээр бие биендээ хамааралтай дэм дэмэндээ амьдрах ухааныг онол болгосон ард түмний үр хойч болсон заяа тавилан үнэхээр агуу бөгөөд эгэл юм даа. 

МОНГОЛ ТОВЧИОН

ТҮҮХИЙН ТАЙЛАЛ

179 р хуудас

КауБайУл Дээдэс: Удирдагч бол мэргэшил биш төлөвшил юм. Гэрээ засах ухааны түлхүүр нь өөрийгөө зассан бол нотло.Энэ нь ур дүйн хорин ухааны нэг болно.Өөрийгөө зассанаа батлах гурван баримт бий.

1.Биеэрээ-Бие нь өөгүй байх ёстой. Тэмдэг нь бие тэгш хүмүүний үйлдэл тэгш учир булчин шөрмөс тэгширдэг.Амьсгал тэгшрэх учир бие эрүүлждэг.

2.Сэтгэлээрээ-Сэтгэл нь уужим байх. Ухаан тэлсэн учир багахан бэрхшээлийг давах хүч болоод ухааныг олсон байна.Иймээс ч бухимдах учиггүй тул уужим байна.Хүн гарцаа олоогүй үед л бухимддаг.

3.Бодлоороо-Бодол нь цэгцэрсэн байна.Бодол цэгцэрсэн тул үйлдэл ч цэгцэрсэн байна.Үйлдэл цэгцэрвэл эд агуурс ч даган цэгцэрнэ.Энэ их цэгц дунд хохирлыг тооцох,өгөөжийг үнэлэх чадамж нэмэгдэнэ.Цэгцгүй зүйлээс хохирлыг тооцох аргагүй байдаг.Багцгүй зүйлээс өгөөжийг тодлох боломжгүй байдаг.Заавал түүнийг цэгц,багцанд оруулж байж үр ашиг,хохирлыг тооцдог.

Төрийн хижүүд энэ л ухааныг ашиглаж,муу луйвраа,мухар үйлээ ардад хэрэглэдэг.Ардыг ,санг,хэмийг цэгц үгүй болгоод дотор нь нуугдан идэж суудаг. Бум булхай дотор намайг олохгүй гэж бардамнадаг.Чи ч булхай,би ч булхай гэж тэнэгэрдэг.Булхай үгүйгээр чи үйлдэл хийх аргагүй гээр шахдаг.Бүгдийг ингэж бузарлаж чадсанаараа өөрийгөө хамгаалж чаддаг.Нүдний далдуур,нүглийг нууж хохирлыг нэмэгдүүлдэг.Хохирлыг дарна гэх нэрээр чамайг мөлждөг.Үнэндээ илүү их хохирлыг гаргахын тулд чамаас олсон олзоо зарцуулдаг.

Ингэхийн цагт чи ихээр зовж,Төрийн булхай жарганам.Цээрлэлийн цагт тэр сэм нүүгээдл одчихно.Сэтгэлд нь нутаг үгүй тул өөр газар очоод бугшчихна.Хохирогч нь нутгийн эзэд байж,хохирол барагдуулах эзэнгүй учигт зовлон өөрийн толгой дээр авна.Харин Төрийн хижи чамаасаа нүүлгэснээрээ жаргаж амьдарна.Төрийн хижигт нутаг үгүй тул тэр сул бүхэнд очиж жаргана.

Төрийн хижийг хамаарвал,тэр нь түүнд там болно.Тэднийг тэгж цээрлүүлж бас ангижирна.Хөнөөснөөр ангижирдаггүй. Хөнөөх тутам арга нь нарийсаж өөрт лай ирнэ.Олохуйяа бэрх болж жижгэрнэ. Иймээс том байгаа дээр нь хамаарч тогтох аргагүй болгож эмхлэх хэрэгтэй.Үүнээс л Биеэс Гэр,Гэрээс Төр засах ухаан төрж байгаа юм.

Гэрт чинь нэгэн булхай байна гэдэг бол чи биеэ засаагүйнх,бүү түүнд бурууг тулга өөртөө бурууг тулга. Өөрөө засарвал чи түүнийг засах аргаа олно. Үгүйдээ гэхэд Тэнгэр түүнийг чинь авч чамайг жаргаана.Үхэлд хэт бүү найдтухай.Иймээс засч амьдрахыг эрхэмлэтүхэй.Танайд хулгайч орогноно гэдэг чиний замбараагүй,чиний сэрэмжгүйнх.Танайд архичин орогноно гэдэг чиний хамааралгүй,хариуцлагагүйнх. Чамаас айлгүйгээр тэд оршино гэдэг чиний сул доройнх. Энэ бололцоог өгсөн нь чи биеэ засаагүйнх.  

Гарц

Өөрийн сэтгэл шуналд автваас

Өрөөлийг өөр шигээ сэтгэх авай

Шунал хүсэл савнаасаа халиж

Шударга ёсыг уландаа гишгэж

Ялсан мэт бардамнавч

Ял нь өөрт нь буух нь гарцаагүй

Өрөөлийг буруутган өөрийгөө өргөгсөд

Өршөөл энэрэлийг үл мэднэм

Өршөөл энэрэлийг үл мэдэгсэд

Өнгөт ертөнцийн жаргалыг үл мэднэ

Зовлонгийн чангыг жаргалд тооцон

Зохирол үнэнээс холдон одном

Зам мөрөө эргэн харж

Засах ухаанаа хөглөж чадваас

Заяа буян дэлгэрэн ундарч

Замнал бүр нь гэрэлтэх болном

Хайр бүхэн зүрхнээс ундарч

Хатуу бүхэн хайранд дэвтэж

Харуусал гунигийг үлдэн хөөнөм

Харын сэтгэлд автсан бүхэн

Халдашгүй мэт авирлах ч гэлээ

Хамаг зовлонгоо өөрсдөө үүрэн

Харуусал гунигаар хорвоог барнам

Хийсэн үйлийн үр бүхнээ эрлэгт дэнслүүлэх мөчид

Хийрхэл мунхагийн алдаа бүхэн үрсэд нь үүрэгдэж

Хэлсэн үг хийсэн үйлдлээрээ хэмээ баран зовох нь там

Үйлдэл бүхнээ ухааран засваас

Үйлийн үрээ хөнгөлөн хан тэнгэртээ дүүлэх нь жам

Тэнгэр үзэл

 Монголчууд бид өөрсдийгөө тэнгэрлэг ард түмэн гэдэг. Тэгэхээр тэнгэрлэг гэдэг нь ямар утгыг илэрхийлж байна гэсэн үг вэ ? гэж асуулт гарч ирнээ дээ.

Энэ асуултын хариуг хайн судрын хуудас эргүүлж байгаад "Өрөг тунхаг тамга" судраас доорхи ойлголтыг олж уншлаа. Та бүхэн ч гэсэн уншиж тунгаана уу:

ТНГР гэдэг нь амьсгалах амьд бүхний амин хэмийн холбоосыг хэлдэг. Энэ бол бидний Тэнгэр үзэл. Эх үрэн зургаан зүйл бүхэн амьтай гэж Монгол бөөд үзнэ.

Тэгвэл эх үрэн зургаан зүйл гэж юу юм бэ? гэж асуувал доорхи хариулт байна.

1. Нар буюу гэрэлтэгч орон зайнууд болох одод

2. Сар буюу Агаар мандалд байгаа нэгнийг дагдаг болоод дагадаггүй гэрэл ойлгогч орон зайнууд

3. Сүүн эх буюу Шимт мандлууд, гаригсууд

4. Амь буюу Хий биетэнгүүд, хийсвэр дүртэнгүүд, биед шингээгүй оюун ухаанууд буюу сүнснүүд

5. Амьтан буюу бичил биетнээс авахуулаад махан биетэн хүртэл. Өөрөөр хэлбэл Амь, Эд хоёрын нэгдэл болох сүнс эдэнд оршихыг хэлээд байна.

6. Мангдай ( Хүн) буюу Оюун ухаан, ухамсар тээгчид 

Энэ 6 түвшин зүйл амьдардаг амьсгалдаг.

Эдгээр нэг нэгнээсээ хамааралтай аж төрдөг торлог холбоосыг ТНГР буюу Тэнгэр гэнэ. Хүний амьдралд шууд тусгалаар тодорхой үйлдэл үзүүлдэг 99 одон гэрлэн торлог нь 99 тэнгэр болж байгаа юм. Зурхайн ухаан болон од гариг эрхэсийн нөлөөгөөр хүний заяа тавилан зурагддаг гээд хүмүүс өөрсдийн зурхайн зурлага төрсөн од гаригийн нөлөөлөлийг өрнийн ч тэр дорнын ч тэр зурхайгаар холбодог талаар хүн бүр л мэддэг шүү дээ. Тэгэхээр гэрэл цацруулагч бүхний холбоо, амьд бүхний холбоо, сансар огторгуйд бие эзэлж байгаа билэг эзэлж байгаа бүхэн ТэнГэр юм. 

Тэнгэр гэдэг өөрөө ийм бөгөөд энэ холбоосны анхдагч Тэнгэр эцэг юм . Тийм учраас тэр үл баригдахуйц . Эсийн холбоосын анхдагч  хаана байгаа вэ? гэхэд өөрийн биеээс узуур эсийг хайхтай адил. Тийм өчүүхэн зүйлээс амьдрал эхэлсэн ба тэр нь салаалан салаалан хөгжсөөр нэг зүй тогтолд хүрч, хүний бие тогтсонтой адилхан гариг ертөнцийн бүх холбоо тогтсон.

Энэ холбогдоод байгаа холбоосыг ойлгоно гэдэг өөрөө " Бөө" юм. Сүнс өөрөө сэтгэн бодох чадвартай ч эдэнд дамжуулах гэдэг ондоо зүйл. Тархины эд эс, дурсамж, үйлдэл, үг, өнгө, дуу , эгшиг, шүлэг, туульс болгоно гэдэг нь хүн илэрхийлж болох тархитай холбоотой нь " Бөө тархи" болж байгаа юм. Гэрлийн холбоосыг илэрхийлж, өөрийн эзэгнэж чадах хамгийн том орон зайг эзэгнэж, түүний төлөө хариуцлага хүлээж хишгийг хүртэж байхыг хэлнэ. Хүн зогсвол тавхайн, суувал суудлын доорхи орон зай, хэвтвэл хэвтрийн доорхи орон зай гэх хамгийн жижиг орон зайтай. Харин үг, авиа, хийморь, сүлд зэргээрээ илүү том орон зайг эзэлж болдог. Харилцаагаар илүү том орон зайн эзэн болж болно. Хаан байвал улсын орон зайг эзэгнэгч болж таарах нь . 

Хүн хэмээх оюун ухаант, ухамсар тээгчид бид эх үрэн 6 зүйлийн амин холбоос шүтэлцээг ухааран ойлгож тэдгээрийн амийг сахигч их Өвгүдийнхээ өвийг тээгчид гэдгээрээ тэнгэрлэг ард түмэн хэмээн нэрлэгдэх болсноо ухаарч байж тэнгэрлэг хэмээн нэрлэгдэх учиртай аж. Энэ бүхнийг их Өвгүд маань  түүний учиг бүрийг Бөө тархиар өнөө бидэнд дамжуулж буй нь Гэрлийн өргөөний их судрууд болох нь ....

Үүнтэй нэгэн адил отог овог болгоны охь ухаантнууд бөө хэмээх чадамжаар өөр өөрийн улаач нараар дамжуулан отог овог болгоныхоо хүрж чадсан агуу их мэдлэгээ яс цусныхаа үр удмаар дамнуулан түгээн түмэн олныхоо ухамсарт суулгахаар зорин байгаа бүхнээ хайрлан хамгаалж өвлүүлэх их үйл дэлгэрч байгаа билээ