Эрчим эх

Нэгэн хүн чатаар надаас хүн амьтан ургамал 3-ын чанад ялгаа юу вэ? гэж асуулаа. Энэ асуултыг ухаж бодож байгаад энэ сэдэв руу урсан орчихлоо.  Нээрээ ямар ялгаатай юм болоо? Ялгааг олохын тулд юугаараа адилхан юм болоо гэж бодлоо. Амьсгалж, хооллож,  өсөж, үржиж, үхэж байдгаараа бол адилхан л юм.  Харин амьтан ургамал 2 юугаараа ялгаатай юм бол? Биологийн нарийн ширийн зүйлийг ярьвал зөндөө л ялгаа хэлэх л байх. Чанад ялгаа гэсэн болохоор мөн чанарын хувьд ямар ялгаатай юм болоо гэсэн байх. Амьтан ч тэр ургамал ч тэр адилхан л амьтай. Тэр битгий хэл махчин ургамал ч байдаг гэсэн.  Махан идэштэн, цагаан хоолтон, ногоон хоолтон хэмээн ялгагдах болсон хүмүүс амьтан идэж байна уу , ургамал идэж байна уу, сүүгээр хооллож байна уу гэдгээрээ ялгагдаж байдаг. Сүүг монголчууд эртнээс дээдэлж ирсний учиг хэнийг ч хохироож амийг нь таслалгүйгээр эх үрийн хайраас ундарсан хэмээснийх гэдэг. Тэгвэл амьтан ч тэр ургамалч тэр амь болохоор ялгаагүй л амийг тасалж байж хүнслэх хүнс. Монголчууд хатуу ширүүн уур амьсгалтай газар нутагт нүүдэллэн амьдрахдаа өвөлдөө махан хүнстэй байж хахир өвлийг давдаг байсан ба харин идэх махаа мал сүргээ хариуцан адгуулж үр төлийг нь өсгөн бойжуулан үржүүлж авдаг байсан бөгөөд өвөл идсэн махны хороо зундаа тайлж,  сүү цагаагаар гэдсээ цайлгаж ирсэн уламжлалтай. Чухам үүнээс л амьдрахыг зоригдол болгосон мянган хүнстэн болсон бизээ.
Амь, амьтан, мангдай, нар, сар, сүү эх үрэн 6 зүйл түүний харилцан шүтэлцээг таних нь өөрөө мэдвэл зохихуй. Харин тэр мэдвэл зохихуйн мэдлэгийн сангаас жаяг ёсоо хүн төрөлхтөн түүхийн явцад олж тогтоож тэрхүү жаягаа тунхагласнаар эх үрэн 6 зүйлийн харилцан шүтэлцээг хадгалах нь өөрөө биднийг тэтгэгч таван эрчим эх Нар, Сар,  Сүүн эх (Дэлхийн ээж), Мэдвэл зохихуй ,  Их засаг болдог гэвэл тэр болох болохгүйн заагийг тогтоосон жаяг  эргээд биднийг тэтгэдэг байх нь . Хүмүүн нь мөнх бус биетэн учгаас таван махбод эргэлтийн онолоор тэнцвэрийг тогтоож байж эрүүл байдаг. Түүнтэй мөн адил эх дэлхий ч таван махбодын тэнцэтгэлтэй тул мөнх бус юм. Иймээс мөнх бус биетнүүдийн насыг утрасгахын тулд амь амьтан биесийн бүхий л зохицол хэрэгтэй. Энэ зохицолыг аль болох удаан хадгалахын тулд мэдвэл зохихуйгаас үеээс үе дамжин таниж мэдсэн агуу их мэдлэгийн сангаас Их засаг хэмээх жаягийг бий болгож өөрөө өөрсдийнхөө оршин амьдрахуйг тэтгэж байдаг. Манай Монголчууд Их засгийг өөрийн зан заншилдаа гүн шингээж болох болохгүйн заагийг үр хүүхдүүддээ сургаж ирсэн. Яагаад болохгүйг нь мэдэхгүй эмээ өвөөдөө зөндөө л загнуулдаг байсан. Яагаад гэхээр муу ёр гэнэ. Гэтэл цаад хор хохирол нь тэнцвэрийг алдагдуулах аливаа үйлийг заншуулж байж хэвшил болгосон нь одоо бидний үед алдагдах аюулд тулж ирээд байгаа тул эргэн мэдвэл зохихуйгаа ухаж баталгаажуулах хэрэгцээ гарч ирж байна. Чухам иймээс ч сүүлийн үед ёс уламжлалаа хадгалан үлдэхийн чухлыг нийтээр ярих болсон ч байж болох шүү дээ.

Манай гаригийн хувьд хийд агаар, чийгэнд ус, тоосонд шороо хамаатаж буй учраас таван махбодийн эргэлтийг тогтоохдоо уснаас гал төрж, галаас агаар төрж, агаараас шороо төрж, шорооноос мод төрж, модноос ус төрж буй эргэлтээр таван махбодийг авч үздэг.
Монгол анагаах ухаанд хүмүүний биеийн яс болон эдэлбэрийг шороон махбод, шингэнийг усан махбод, амьсгалыг хий махбод, эрчмийг гал махбод, нөхцөлдөлгөө буюу сүнс удамшлын мэдээллийг модон махбод гэж үздэг.
Ус модыг тэтгэдэг ч арвидвал өмхөрнө.  Мод шороогоо тэтгэдэг ч арвидвал тэмцэлдэнэ.Шороо агаараа тэтгэвч арвидвал хийгээ сорж зэвэрнэ.Агаар галаа тэтгэвч арвидвал унтраана. Гал усаа тэтгэвч арвидвал ширгээнэ. Бага ус арвин модонд хорогдоно. Бага гал арвин усанд хорогдоно. Бага агаар арвин галд хорогдоно. Бага шороо арвин салхинд элэгдэнэ. Бага мод арвин шороонд хатна. Эдгээр тэнцвэрийн хуулиудыг одоогийн шинжлэх ухаан судлан шинэ шинэ нээлтийг хйиж байгаа боловч үнэн хэрэгтэй эртний соёл иргэншлүүдийн олж нээсэн хэрэглэж байсан мартагдсан хуучин мэдлэгүүд юм . Үүний нэгэн баталгаа болох эртний зурхай тэр харилцан хамааралыг од эрхэс хүмүүний заяа төөрөгтөө уялдуулан цаг хугацааны онолоор илэрхийлсэн байдаг шүү дээ.

Өө тийм эхний асуулт хүн амьтан ургамалын чанад ялгаа нь эрчим эхээрээ ялгаатай байгаа биз ? Амьтан ургамал Мэдвэл зохихуй , Их засгаар эрчимждэггүй байхаа.

Тоо ба чанар 7

Тоо ба чанар гэдэг сэдвийг эхэлснээс хойш ухаж тунгаах зүйлс их л байна. Тоо чухал биш   чанар нь чухал гэх үгийг ч их сонсох боллоо. Тэгэхээр тоо ба чанарын хоорондох хамаарлын талаар тунгааж үзмээр санагдах болов . Яг юунаас эхэлж тунгаах ёстойгоо нэг л эв нь олдохгүй л байна. Монголын нууц товчионд Эзэн Дээдэс, Жамуха 2 ын хувьд дагуулсан ардын тоо чухал байсан санагддаг. Тамыг газарт буулгаж далан тогоонд чоносынхныг чанасан нь цаанаа нарийн учиртай байсан ч гэсэн нөгөө талаараа түүний харгис догшин занг харсан ардууд ихээр хаан дээдсийг даган ирсэн байдаг. Чанар гэдэг бол үйлийн мөр, өв, үр 3 аар тодорхойлогддог талаар урьд нь  сударт бичигдснийг дурьдаж байсанчлан үгээр биш үйлдлээр үнэлэгдэх чанарыг  тоотой холбох учиг юу бол?
 
Чанар гэдэг үгтэй холбоотой холбоо үгсийг түүгээд үзвэл
Шинж чанар
Мөн чанар
Амин чанар гэх холбоосуудыг Алтан судар болон бусад судруудаас олж харж болно.

Шинжлэх ухаан бол аливаа зүйлийн шинж чанарыг нь судлан мөн чанарын холбоосыг олохын тулд хөгжсөөр л байна. Харин мөн чанар гэдэгт аливаа зүйлийн оршин байгаа учир холбогдол, шүтэн барилдлага, хор хохирол гээд илүү их гүн мэдлэгт тэмүүлсэн  ойлголт байх юм.
Харин амин чанар гэж энэ хөтөлсөн мэдлэгээ зорилго болгож эл биеэ тэгшлэн засвал амин чанар үүсэх бөгөөд орчлонгийн аливаа юмс бусдаас ангид үл оршихыг ухааруулан зохицолд хөтөлдөгийг өвгүдийн буулгасан сударт илүү  задлан бичсэн байдгийг олж уншина бизээ.

Харин өөрсдийн хар ухаанаар жишиглэн бодвоос сошиал ертөнцөд хар масс гэдэг үг газар авсныг ч хэлэх үү нэг зүйлийн  талаар зөвхөн нэг өнцгөөс нь хараад хүмүүсийг хэт шүүмжлэх нь ч элбэг болж. Тэгэхээр хар массыг чиглүүлэгч нар бол чанарлаг нь байж чадах уу гэсэн асуулт гарч ирнэ. Харин  тэр чанарыг хэн тодорхойлох вэ гэсэн асуултанд хэн ч л байж болно гэж хариулмаар ч юм шиг. Үнэндээ бол хар масс гэж ад үзээд байгаачууд бол ард түмэн л дээ. Улс эх орны хувьд ард түмэн ямар байх нь төр засгаас хамаардаг тул муугаа ч тэр сайнаа ч тэр бүгдийг нь чирэхээс өөр гарцгүй. Ядуу , бүдүүлэг, ухамсаргүй , залхуу ардууд байлаа гэхэд түүнийг зөвд нь чиглүүлж хөтөлдөг нь тооны доторх чанартайчууд мөн үү? Тэгэхээр хэдий олныг ухамсарын түвшинд дагуулж чадаж байгаагаар чанарын асуудал бас тодорхойлогдож болох л юм. Ухаанаа уралдуулцгаана биз ээ

Авах гээхийн ухаан гэж агуу юм байх юм даа. Бурхан багшийн сургаал номнолын гүн ухааныг ухан уншихад гайхамшигтай бөгөөд Их хаад маань ч түүнээс суралцан сургаал номнолыг нь ашиглаж  байсныг нь ойлгох шиг. Харин бөө мөргөлийн талаар өвгүдийн бөө гэгээн тархины онол бөө бөх зөнгийн тухай, бидний Монголчуудын бүтээсэн тулгуур 3  онолыг ухан суухад  оюун санааны их ертөнцийг эгэл ардын энгийн сэтгэхүйд ухамсар болгон буулгаж, амьдран оршихуйн жаяг болгон ёс заншилдаа шингээн амьдралдаа мөрдлөгө болгон үр хүүхдүүддээ заншихуйгаар дамжуулан үйлдэлд нь зангидаж орхисонд нь бахархам санагддаг шүү. Эргэх цагийн эрхэнд ээлжлэн солигдох бүхэнд цаг цагаараа байдаггүйг мэдэж эргэн ирдэг их өвгүдийн ухааныг ирэх цагийг угтуулан тосон бэлдүүлэх гэж л удам угсааны охь ухаантнууд оюун санааны их ертөнцөөсөө морилон саатаж эгэл нэгэн улаачийнхаа тархи зүрхэнд энэ амьдралын жам ёсыг таниулах гэж үеийн үед шийдэл бүхнийг нь өөрсөд нь үлдээн байж үр дагавар бүхнийг тооцох ухаанд нь сурган байж ирэх цагийг нь ирээдүй хойчийг нь сануулан үйлдэх үйлээр нь өөрсдөд нь сургаж удмын хэлхээг таниулах нь эгэл бөгөөд агуу .  

Бидний авир

Хүмүүний оройн дээд ялалт бол өөрөө өөрийгөө ялах ухааны ялалт болно. Түүний өгөөж юутай ч зүйрлэмгүй оройн дээд юм гэж олон ч ухаантан мэргэдийн сургаал номнол, сударт бичсэн байдаг.

Хүн л юм хойно бидэнд янзан бүрийн авир байдаг. Аливаа зүйлийг хийж бүтээе гэж бодовч залхуурах, эсвэл яаж хийхээ олохгүй арга мухардах үе бид бүгдэд зөндөө л тохиодог. Эсвэл бүүр өөрсдийнхөө байгаа байдлыг хэт дөвийлгөн өөрийнхөө байгаа байдалдаа ханаж цаашид хөгжиж дэвшихээ байдаг ч тал бий. Бүүр эсрэгээрээ өөрийгөө хэт голж аливаа зүйлийг хийж бүтээхээсээ бэрхшээн шантрах нь ч бий . Заримдаа бүүр бусдад атаархан , өөрөө хийж чадахгүйдээ  бухимдан өөрийгөө юун дээр алдаж байгаагаа ч анзаарахгүй  суух ч үе байдаг шүү дээ. Энэ бүгд авирууд биднийг өөрөө өөрсдийгөө ялах тэр л ялалтын замд саад болдог. Харин тэр саадыг бид хэрхэн давах вэ гэдэг өөрөө ухаанаа тэлэхээс эхтэй бөгөөд мухардалд орсон үед гарц үргэлж байдаг гэдгийг санаж суралцах тусам гарц улам бүр л тод болдог. Ямар нэг зүйлийн тухай асуусан ч хариулах гэж өөрийнхөө тархинд төвлөрөх нь ухаанаа нэмж байгаа хэрэг гэнэ билээ.  Тэгэхээр ядаж л өөрөө өөртөө асуулт тариж сурах хэрэгтэй ч юм уу.  Ямар ч хүнд үргэлж л өөрийгөө дөвийлгөн өөрийн хийсэн болгоноо бусдаас илүү болгон харах үе байдаг. Тэгэх тусам л бусдын хийсэн болгоныг үгүйсгэж, үнэн бодит дүгнэлтийг хийж чадахгүйгээс үл ойлголцолд хүрэх тохиолдол их байдаг. Харин энэ үед л бусдын байр сууринд өөрийгөө тавин яг түүнийг өөрөөрөө төсөөлөөд бодох үед эрхгүй л зөөлрөөд ирэх вий. Харин өөрийгөө голон шантрах тэр үед бусдын зоригжуулж хэлсэн хэдхэн урмын үг тэрхүү мухар харанхуйд гэрэл тусгах шиг болдог шүү дээ. Яг л түүнтэй адил мухардаж шантарсан нэгэндээ урам зориг ухаан гарцыг зааж өгөх ухаан, сэтгэлийн дэм өгч байхын утгыг хүн өөртөө шингээж авдаг байх. Тусч энэрэнгүй хүмүүс ихэвчлэн өөрсдөө зовлонг туулсан хүмүүс байдаг шүү дээ. Тэд бусдын зовлонг өөрийнх шигээ бодон өөрийн туулсан зовлон бэрхшээлээр жишиглэн чин сэтгэлээсээ тусалдаг байх. 

Харин онгироо бардам нэгэнд ухаан суулгахын тулд өөрт нь даалгавар өгч өөрийнх нь хэр чадал чансаатайг нь мэдрүүлэх ухааныг олж дэм болдог байх юм. Атаархуу нэгэнд нь хүмүүнд атаархаж байснаас өөрийн чадвараар юу хийж чадахыг  нь ухуулан дэмнэх зэргээр хүсэж байгаа үр дүнд хэрхэн хүрэхийг тайлбарлаж байж атаархлаас салгах зэргээр бусдын дэмээр өөрсдийн ухаанаар  гарах замуудаа олохын төлөө өөрөө өөрийгөө ялахын төлөө хичээцгээе дээ

3.1 - 3.5

3-1
Хүйтэн чулуун зүрхний цаанаас төөнөх
Хүдэр чийрэг сэтгэлийн галыг
Хөөрөн мандах нарны цацрагаар
Хөтлөн холбох авъяас үгүйд
Хүндлэл хайрын элгэмсэг орчилд
Хүрэх хүсэл төрөх ахуйд
Өөрийн биеийг золин байж
Өрөөлийн хүслийг дээдлэх ухаан
Өрцтэй зээлийг нуруундаа тээх үү?
Өнөр түмний итгэлийг тээх үү?
Өршөөл энэрэлийн мананд умбах уу?
Ариун ариун гэхэд анхны хайр нь юу юм?
Алдах эндэх хорвоод алдаа оноо нь юу юм?
Чин үнэн сэтгэлийн уяа
Чиний миний үүрдийн холбоо
Чимээгүй урсах дусал нулимс
Чигч үнэний замыг заанам
Ард түмний итгэл сэтгэлийг
Аашлан загнан орхиод одвоос
Агч модны жимс адил
Амтлах нь үгүй хор болму
Ай хөөрхий хөөрхий
Алтан эрдэнэ гээд байл уу?
Амин эрдэнэ боломгүй бол
Алт байгаад яанам
Уужуу тавиун цэгц бод
Ухааны цараа чинь хүрэх нь үү?
Үүмэрч сандарч гэгэлзэлгүй
Үйлийнхээ үрийг дахин тунгаа
Ай хөөрхий хөөрхий
Амьдрал мину зээ
2014.10.27
3.2

Чимх чимх ухааныг
Цэгц шударгаар чиглүүлэвч
Таван цэнгийн алтан ээмгийг
Таашаал болгон авч одох уу
Хүн хүний хүсэл
Хүрэх газар байвч
Хөтлөх алсын замд
Хүртэх үгүйгээ танд
Алиман сарны туяанд
Алс хол зорчлоо ч
Алтан нарны цацрагаас
Атгаснаа алдаж боломгүй
Цэнгээр хэмжих туухай нь
Цэгц шударгын хэмжүүр үү
Чин сэтгэлийн хэмжүүр юуг
Цэгцрэх бодлоор л цэгнэнэ дээ

3.3
Хүсэл болсон хүлээлт
Хүзүүгээр татах үед
Хүмүүн заяатны дунд
Хүслийн зүйтэн төрнө
Хүрэх алсаа тодлон байж
Хүмүүний орчлонг нэвтэлнэм
Ая тух гээчийг амар хялбарт бодно уу?
Амгалан цэнхэр дэлхийтэйгээ
Алхаа юугаа нэгтгэн байж
Зуран хайсан бүхнийг
Тооцон бодон тунгааж
Жам ёсны үйлийг нь
Залгуулах учиг байнам
Аяа балчир үрс минь
Анхааралтай бүгдийг аж
Ач тус төвгийн үр дүнгээс
Ангийн чинь олз хамаарна даа
Жингийн цуваа зогсолтгүй хөвөрнөм
Жирэвгэр хөмсөг нумран зангирнам
Эжийгийн чинь бие сулхан байна
Эрч хүчийг нь сэлбэмээр л байна
Үрсийн зүтгэл дутуухан л байна
Үнэн сэтгэлийн дэм нь алга
3.5
Тэмүүлэл үгүй бол
Тэнэмэл нохой мэт
Тэгшрэх бодлын үзүүрт
Тэнхээт ат хөтлөгдөж
Жингийн цуваа хөврөн байхуйд
Ачааны тэнд уртын зам

Уртын замын эхэнд
Уран нүүдэл хийхэд
Учрал дүүрэн харцнаас
Удмын зангилаа тайлагднам
Ухаант ардын үгнээс
Учиг юуг татан байж
Урагшлах замаа гэрэлтүүлнэ
Татсан татаас бүр нь олз
Тавьсан учиг бүр нь гарз
Дүүрэн амьдралын мөрөөдөл
Дүлий орчинд байна уу
Туулах амьдралын бартаа
Сонор нээн замд хөтөлнө
Түмэн олны итгэл юуг
Түүчээлэн хүргэх холбоос
Төвгийн урт зангилаанд
Төөрөн одох вии дээ

Тоо ба чанар 6 ба өрөвдөх эрдэм

Аливаа үрсэд

Ямар ч бэрхшээл тулгарч болно

Зовлон зүдгүүр туулсан хүмүүс

Ард иргэдийг өрөвдөн хайрлаж 

Энэрэн тэтгэж ур ухаан хайрлах аваас

Ард иргэд нь

Зовлон бэрхшээлээсээ салан одохыг

Өрөвдөх эрдэм хэмээн

Эрдмийн тоонд оруулсу хэмээн Хас төрөөр бадраах сударт айлдсан байдаг.

Бэрхшээл гэж чухам юуг хэлдэг юм бол доо? Хүний өөрийнх туулж давах зүйлийг хэлэх үү бусдын дэмжлэгээр даван туулахыг нь хэлэх үү эсвэл аль алины хүчээр ухаарлыг олж ур ухаанаа гарган даван туулах тэр  бүхнийг хэлэх үү? Хүн л юм хойно зовлон бэрхшээл тулгараад ирэхэд сэтгэлдээ бодож хайрлаж хүндэлж явдаг болгоноосоо дэм хардаг биз харин тэр бэрхшээлийг нь арилгаж чадахгүйгээс цааш өрөвдөх хэрэг юусан билээ гээд цааш харах уу эсвэл өчүүхэн бага ч гэсэн сэтгэлийн дэм урам өгч цаашид тулгарсан бэрхшээлээ даван туулах арга ухаанд нь дусал боловч нэмэх нь энэ эрдмийн утга учир юм болов уу? Тиймээс ч зовох цагт нөхрийн чанар танигдана гэсэн ардын зүйр үг гарсан биз дээ. Чанар гэдэг үгний утга улам бүр л гүн болоод л байх юм. Эзэн Чингис хааны туулсан зовлон бэрхшээл бүр нь түүнийг улам хурцалж, түүнийг дэмнэж бэрхшээлээс салахад дэм болсон бүхэн анд нөхөд болж туулсан зовлон бэрхшээл болгоноороо бие биенээ өрөвдөн хайрлаж бие биенийхээ бэрхшээлийг хамтран давах нэгэн том хүчний цулдал болж зузаарсаар Их монгол улсыг байгуулсан биз. Дэм дэмэндээ гэх үнэний учиг энэ бололтой. Эрдэм болгоны цаана нуугдах их хүчийг сайтар ухах юмсан даа.

Хамтын хариуцлага

Саяхан зурагтаар нэгдэлжих хөдөлгөөний тухай нэгэн хуучны кино үзлээ. Одоогийн мянгат малчин тэр үеийн мянгат малчдын хооронд ялгаа байгаа болов уу? Тэр киног мэдээж зах зээлийн сэтгэлгээгээр үзсэн боловч үнэхээр нэгдэлжих хөдөлгөөн нэгдлүүдийн хөгжил тийм ч буруу муу зүйл байгаагүй харин ч орчин цагт ч гэсэн зайлшгүй хэрэгжүүлбэл зохилтой мэт санагдлаа. Нутаг орондоо нийтээрээ нэгдэл байгуулбал нэг зохион байгуулалтанд орж  бэлчээрийн зохистой ашиглалт,сүргийн бүтэц дэх бод бог малын  зохист тоо хэмжээнээс авахуулаад  малын чанарыг сайжруулах гээд нутаг орондоо хэрэгтэй байгаа бүхнээ хамтын хариуцлагаар шийдэж одоо тулгараад байгаа нэлээн олон бэрхшээлүүдийг нийтээрээ шийдэх боломж бий болохоор ч юм шиг. Хувь хувиа бодсон ардын аж ахуйтнаас орон нутгийн хэмжээнд хамтарсан хөдөө аж ахуйн томоохон нэгдлүүдийг бий болгох юм бол малынхаа  ашиг буян, түүхий эдээ өөрсдөө хянаж түүхий эдийг боловсруулах үйлдвэрүүдээ дэмжсэн нутаг нутгийн сор бүтээгдэхүүнүүдээ ч чанаржуулах боломж болох юм биш байгаа. Яахав соц нийгмийн үед нийтээр нь улсын бодлого намын даалгавар болгон нэгдэлжүүлж байсан бол одоо энэ зах зээлийн үед ашиг сонирхолоороо хувь хийлүүлсэн хөдөө аж ахуйн хувьцаат компаниуд хэлбэрээр орон нутагтаа байгуулахад ямар бэрхшээл тулгарах бол? Ер нь олон улсад Шведийн социалист туршлага бий л дээ. Саяхан бас нэг буриадын эрдэмтний хийсэн төслийг сонирхож байсан юм. Үнэндээ энэ нь уламжлалт мал аж ахуй дээр биш ч гэсэн газар тариалан дээр тулгуурласан төсөл байсан ба төслийн гол санаа нь эколгийн цэвэр хүнсийг орчин үеийн био технологоор тариж боловсруулан хүн амыг цэвэр хүнсээр хангаж эрүүлжүүлэхэд чиглэгдсэн шинэлэг технологи байсан ба төсөлд хамрагч бүх хүнийг ажилтай орлоготой байлгаж төслийн гишүүдийнхээ үнэ цэнийг дээшлүүлэх зорилготой сонирхолтой төсөл байсан. Иймэрхүү шинэ бөгөөд байгальд ээлтэй технологид суурилсан малын түүхий эдийг зөв зохистой хаягдалгүйгээр ашиглах аргачлалыг ч манай эрдэмтэн судлаачид бас хийж байхыг ч үгүйсгэхгүй юм. Харин түүнийг хэрхэн олж амьдралд ахуйдаа хэрэглэсэн хөдөө аж ахуйн томоохон нэгдлүүдийг бий болгох вэ гэдэг бас л улсын бодлогод хамаатай л байх нөгөө талаараа бас иргэдийн идэвхи санаачлага нэг зорилгын дор эвлэлдэн нэгдэж нутаг нутагтаа эзэн болж амьдрал ахуйгаа өөд татах манлайлалтай ч бас холбоотой болов уу