3-22

Хүслийн жигүүрээ дэлгэн хөөрөхөд
Хөнгөн бие агаарт хөвсөлзөж
Хүрэх алсаа тодлон байхуйд
Хүмүний орчил тэртээд үлдэж
Хүүрнэх үлгэрийн аясыг олж
Хөвчрөх хуурны чавхдас адил
Хөг аялгуу нийлэн урсана
Хөлөл юундаа бат зогсож
Хийх үйлийг учгийг хөөж
Хийрхүү их зангаа татаж
Эгэл нэгэн байхын учигт
Эргэх хорвоо хөрвөдөгийг ойлгоно
Үлдэц бүхний урыг гарган
Үлдээх араа бөхлөн байхуйд
Үүрдийн олзоо танин байхуйд
Үүх түүх өөрөө урганам
Ургацаа хураах хөлөл дээр
Уужим ухаан тэгширэн
Ухааны саруулд сэтгэл уужирч
Өнө мөнхийн түүх үргэлжилнэ
Ай хөөрхий амьдрал мину
Аз хийморийн хөлөл мину
Ахин дахин ирэх заяаг
Алгаа дэлгэн тосон авна уу
Чин Чу Хажир үнэний
Чимэг болох уран үгс
Сэтгэл дотор шуурга тавин
Чимээгүй урсан гарах нь энэ

Үйлдэн байж тань

Үг авахгүй , үгний цаадахыг ухахгүй үед өвгүд " Үйлдэн байж тань" гэж айлдах учгийг бодоод байх нь ээ хүн бүрт л өөрсдийн туулж байж ойлгож ухдаг юм бас байдаг бололтой. БууЭрЭл маань жилийн газрыг сараар, сарын газрыг хоногоор, хоногийн газрыг цагаар товчлох нь онол гэж хэлэхэд юун үлгэрийн хэллэг вэ гээд л гайхаж билээ. Өвгүд мэдээж өөрсдийн туулсан бүхнээ нэгтгээд түүнийгээ бидэнд онол болгон үлдээгээд энэ бүхнийг ухаж тунгаан амьдралдаа буулга гэсэн биз. Гэвч тэдний туулсан бүхнийг ухах ухааны цараа тэлээгүй үед алдсан ч оносон ч өөрсдийн оролдлого үнэхээр тархины цараа тэлэх бололтой дог шүү. Суусан цэцнээс явсан тэнэг дээр гэдэг тэр биз. Харин тэр туршлага бол миний гаргасан мөр. Алдсан алдаа минь үр хүүхдүүдэд бас өөрт минь багшлах багш болно. Тэгээд л энийгээ дараа дараагийнхаа хүмүүст би тэгж алдсан шүү битгий тэгээрэй гээд л хэлдэг шиг бууЭрЭл-ууд ч бас тэгээд л үглэдэг байх нь дээ. Ингэж л өнөө мөнхийн босоо хэлхээ үргэлжилдэг биз. Ийн тунгаан суухад сэтгэлд буусан шүлгийн мөрийг толилуулмуй : 

Оршсон үнэн оршихуйг бөхөлж
Он цагийн мөнхийн хэлхээ бүрднэм
Онож үйлдэхүйн ончийг тааруулах л гэж
Орчлон бүхэлдээ намайг тойрон эргэлдэв үү
Тэртээд алсрах тэргэл саран
Тэнүүн сэтгэлийн учгийг хааш хөтөлнөм
Тэмтэрч туулсан амьдралд хөл нийлүүлэн
Тэнгэрлэг аялгууг зүрхэнд минь уянгалуулна уу
Зүрхэнд уянгалсан тэр л аялгуу
Зүүд нойрноос минь сэрээн
Тэртээд нүргэлэх хүлгийн төвөргөөнд хүч нэмэх л гэж
Тэр л шөнө аргамаг хүлэг минь уяан дээрээ үүрсэв үү

Бяцхан дөл

Өглөө ажилдаа гарахын өмнө наранд сууж хэсэг бясалгав. Нарны эрчмийг биедээн шингээж дулаан илчийг нь мэдрэхэд таатай сайхан байлаа. Гэвч хотын утааны цаанаас бүүдийх нарны туяаг хараад цэвэр байгальд ингээд суусан бол илүү сайхан байхыг харамсан бодов.
Наран ээжийн элч гэрлийн доор хэдхэн минут ээн суухуй дор бодолд харвах ухаарлыг мартчихалгүй нэг биччих гээд л тунгаан сууна. Наран эжий  биднийг хэнийг ч ялгалгүй гэрэл дулаанаараа гийгүүлдэгтэй адил бид ч бас нарны өчүүхэн цацраг болж түнэр харанхуйд төөрөлдөх олныг чиглүүлэх гэж өвгүдийн буулгасан мэдвэл зохихуйн судруудаас өөр өөрийн хэмжээндээ ухсан тунгаасан болгоноороо ийнхүү бяцхан ч гэсэн эргэцүүлэлүүдийг бичин суух мэт. Энэ л бяцхан эргэцүүллүүдээс маань хэн нэгэн өөрийн оюун бодлыг тэлж, буруутган шүүмжилсэн ч тэр нэгэн бяцхан дөлийг нь олоод л харчих л юм бол гэрэлд гэгээнд өөрийн эрхгүй татагдах бизээ. Татагдсан тэр бяцхан дөлүүд гал болон бадарч төөрөгдлийн өтгөн манан,  замхрах цаг удамгүй бизээ.

Наран эхээс эрчмийг хурааж
Арга ухааныг олж
Чин үнэнд зохицон амьдарч
Саран эхээс билэг ухааныг олж
Суу залийг цогцлоон байж
Сүүн эрчмээс махан биеийн амийг сэрээж
Мэдвэл зохихуйг мэдснээр
Өөрийн сүнсний оюун бодлыг тэлж
Өөрийн сүнсний эрчмийг эрчимжүүлж
Зориг хүч, хайр энэрэл
Цог заль дүүрэнд нь хувилан байж
Оюун бодлын ертөнцөд
Арга билгийг хослуулан байж
Ухамсар юуг суулган байж
Зөн билгээ даган байж
Зүрх сэтгэлээ чагнан байж
Өвгүдийн олсон амжилтанд
Суралцан байж
Энэ бие тархи ухамсраа
Энэ сүнсээ ухаажуулан бойжуулахыг
ХАС ТӨРИЙГ БАДРААХ СУДАРТ айлдсан байдаг билээ.

Тоо ба чанар 3

Нэгэн БууЭрЭл " Хүчтэй байна гэдэг бусдаас илүү байхын шинж чанар биш юм шүү дээ. Хүчтэй байна гэдэг бусадтай эвлэн суух мөр юм шүү дээ" гэж айлдаж билээ. МТТТ судар дээр бас " Эвийг хичээнэ гэдэг чинь
         Энэхэн биенээс чинь эхтэй.
         Эвлэрч сууна гэдэг чинь мөрөөн түшихээс л эхтэй
         Буруу нэгэн байвал худал хэлснийг хэлвээс нэг тус
         Харин заримдаа тэвчих нь тус болно
         Ухаарал болбоос урд хойноо орж ирдгийг
         Уужим сэтгэлээр тандаж миний үрс
         Танхил зангаа дараад ажаарай " гэсэн байдаг.
Бусадтай эвлэн суух мөр гэхээр нь баримжаагаар эвтэй найртай байхыг л хэлсэн юм байна гэж бодсон боловч мөр гэдэг үг эрхгүй анхаарлыг маань татсан юм. Ганц хүний мөр биш эвлэн суух мөр гэж байдаг... Суугаа хүнд юуны мөр байх суудлын мөр л байна биз дээ . Гэтэл МТТТ судрын энэ шүлэгт эвлэн сууж мөрөөн түших гэсэн үг байх юм. Тэгвэл энэ чинь мөр мөрөө түших буюу дэм дэмэндээ гэсэн үг гараад ирэх шив дээ.
Бид эв эе гэдэг үгний цаад мөн чанарыг ухахын тулд өөрийнхөө дотор луу өнгийж сурах хэрэгтэй юм шиг. Ямар ч хүн алдаатай оноотой л байдаг. Алдсан бол дараа нэгэн өдөр алдаагаа ухах өдөр ч бас л байдаг. Гэтэл бид бусдын алдаанд хатуурхах мөртлөө өөрийн алдааг өмөөрдөг шүү дээ. Хөвсгөлд явж байхад өргөөний нэг БууЭрЭл намайг чи бусдын зовлонг өөрийнх шигээ сэтгэсэнгүй гэхэд би дотроо ундууцан яахаараа өөрийнхөө асуудлыг яая гэж байж бусдын зовлонг бас сэтгэх ёстой юм гээд л өөр өөрийнхөө алдаа оноог алдаж, онож байж олж таниад зовлонгоо гэтэлгэх аргаа олох хэрэгтэй юм биш үү гэж бодож билээ. Их л хөнгөхөн бодож байсан бололтой. Бусдын зовлонг даа гэсэн биш өөрт чинь тохиосон бол яах вэ гэдэг дээр өөриймсөж бод л гэсэн санаа байсан ба үүнээс л чухам мөр мөрөө түших эв эе гээч эхэлдэг бизээ.  Тиймээ бидний өвүг дээдсүүд зөөлөн сэтгэл , дайчин чанараар агуу улсын бүтээсэн гэдэг.   Мөр мөрөө түших гээд бодсон чинь Эзэн хаан олон цэрэгтэй харин цөөхөн хэдэн ( 9 өрлөг, 4 хатан гэх мэт  ) түшигтэй ( мөр мөрөө түшсэн гэдэг утгаар нь ) байсан гэж уншиж байсан санаанд буучихлаа. Эзэн хааны аравт ингэж бие биеэ түших мөртэй байсантай адил эгэл нэг аравт ч бас бие биеэ түших мөртэй байж Их Монгол улсыг байгуулаа байлгүй дээ.
Түших түших мөрөө олж
Төвөг бүхнээ өөриймсөж засч
Төрсөн заяагаа өөд нь өргөх
Түмний үйлс дэлгэрэх болтугай

Зовлон гэж юу юм бэ?

Эзэн Дээдэс нэлээн хэдэн жилийн өмнө Би-гээ ухаар гээд өөр өөрсдийнхөө муу бүхнийг тоочин бич гэж байж билээ.  Гэрлийн өргөөний олон энгийн гишүүд өдөр тутамд тохиолдсон өөрийнхөө муу зан чанарыг өдөр өдөрт нь бичиж байсан санагдаж байна. Үүнийг хийлгэж яах гэж байгаа юм бол доо гээд л дотроо гайхаж байсан сан. Гэтэл аливаа муу зан авир , муу бодол, түүнээс үүдсэн муу үйлдэлийн шалтаг шалтгаан нь юу юм болоо гэсэн дүгнэлтийг өөрөө өөрсдөөр маань таниулах гэсэн санаа байсан байх нь. Анзаараад байхад хүмүүс тэр бүр өөрийгөө шүүмжлүүлэх дургүй ямарваа нэгэн байдлаар биеэ өмөөрч байдаг шиг санагддаг. Мэдээж тийм биш, ухаалаг, оюунлаг, гэгээрсэн төгс хүн байна л даа  . Гэвч өөрийгөө анзаарах тэр мөчид ямар ч тохиоолдолд өөрийгөө ямар нэгэн байдлаар өмөөрөх сэтгэл үргэлж л давамгайлаад байх шиг санагддаг. Тэгээд л л ямар ч хамаагүй аргаар өөрийнхөө зөвийг баталмаар санагдаад түүнээсээ үүдээд худлаа зүйлийг ч зохиогоод хэлчихдэг тал бид бүхэнд байдаг шүү дээ.
Шалтгаан хэмээгч нь урьдах болзол, өрнөх нөхцөл, үр дүн 3 аас сийлэгддэг байх нь.

Жишээ нь дээр тайлбарлавал ойлгомжтой байж магад.

Би нэг хүнээс мөнгө зээлээд авчихжээ гэж бодъё. Мэдээж маш их яаралтай мөнгөний хэрэг болсон болохоор дараа нь буцааж өгөх хугацааны болзолоо ч сайн тооцолгүй зээлсэн хүнийхээ боломжинд нь тааруулаад ам гараад авчихсан гэж бодъё. Хаяа байдаг л тохиолдол шүү дээ. Гэвч хэлсэн хугацаа өнгөрөхөд амалснаа биелүүлж чадахгүй боловч гуравдагч хүнд өөрийгөө өмөөрөх үг сийлэн хүргэж олон олон өөрийнхөө алдааг залруулан ярьсаар нэг худлаа хэлсэн давтамж олон олон үржиж бугшмалууд үүсэх жишээтэй. Өөрийнхөө алдааг далдлан нууцлах энэ санаа хүмүүний түүхэн дэх олон олон аймшигт үйл явдлуудыг өрнүүлсэн нь илд далдтай давтагдснаас үүдэлтэй. Засаж залруулаагүй холбоо үрсэд удамшина. Харин удам нь түүнийг засаж залруулах үүрэг хүлээсэн ч үүргээ ухамсарлаагүй нь дахин өвлүүлнэ. Энэ нь хүний тархины эд эсийг гэмтээн өнөөг хүртэл үргэлжилж 550 сүнс, 550 жатга, 550 амь болон мөнхрөв хэмээн МТТТ судрын 1160 х бичжээ.Тэгээд өөрийнхөө алдааг өмөөрөх шалтгааны үүсэл  доорхи 7 байдаг талаар бичсэн байдаг :

1. Сувдаг

2. Тачаал 

3. Аархал

4. Мунхаг

5.Атаархал

6.Шунал

7.Хонзон

Уншаад байсан чинь энэ 7 гоос л өнөө яриад байдаг 550 бугшмал чинь үүсдэг болж таарах юм. АС хүчирхэг 550 шалтгааныг үртэй хүний 9 хүслээр тохинуулах 35 эрдэм гэж бичсэн байдаг даа. 550 бугшмал 550 шалтгаан гэж нэг юм уу? гэж асуух гэж байна уу? Тиймээ би яг ингэж бодоод л сууж байна. 

550 бугшмал шалтгаан нь 49 муу үр дүнтэй. Энэ 49 үр дүн нь 16 нийтээр үйлдэх гэм буюу нииГэмийг үүсгэдэг. Энэ 49 ийг монгол түмэн Зовлон хэмээн нэрийдэж сэтгэлийн шаналалд тооцдог. Хязгааргүй зовлон ч биш хязгааргүй жаргал ч биш. Бүх зүйл өөрийн гэсэн орон зайтай . Энэ нь зөвхөн махан бие, сүнсэн бие хамтад байхад хамаарах зүйл юм.  Өөрөөр хэлбэл амьд байхад гэсэн үг байх нь.  Махан биений өвчлөхүйн 6 зовлон, сүнсэн биений 27 зовлон, сэтгэл биений 16 зовлон байна. Сэтгэлийн 16 зовлон 16 гэмт нийгэмийг үүсгэдэг. Үхсний дараах 49 хоног гэж тоолдог. Энэ нь эл 49 зовлонгоос ангижрахыг хэлж байгаа юм. 

Эс чадвал бугшиж хар сүнс болно хэмээжээ. ЗА энэ бүхнээс ургуулан бодох юм бол өнөө л аймшгийн кинон дээр гараад байдаг хар муу сүнс гээч нь бидний дотор л байдаг өөрийнхөө алдааг өмөөрөх сэтгэлээс эхтэй байх нь.
Нэг удаа хэдэн найзуудтайгаа маргалдаад сэтгэл таагүй зовлонтой  байх үед  БууЭрЭл маань ийнхүү өгүүлж билээ.

Түйтгэр зовлонгийн эх нь хүмүүний сэтгэл ажгуу. Сэтгэлээ таниж дийлсэн бол зовлонгийн шалтгааныг таниж дийлнэ. Шалтгааныг таниж мэдсэн бол түүнийг зохицуулах ухааныг олно. 

Огших их сэтгэл хөрөхдөө

Ондоо ондоо зовлонг үүсгэнэ

Ондоо ондоо байхын учиг

Оргилох эх булгаас хамаарна
Зүрх сэтгэл амар тайвныг олоогүй цагт
Зүйлийн цэцэгсийг ч гундуулан харж
Зөв буруугийн өтгөн мананд
Зүг чигээ алдах үе байдаг
Алдана гэдэг онохын эх
Анзаарч нэг тунгаахад л учиг байдаг
Тунаж үлдэх бүхэн чинь
Төгөлдөр их ухааны ундарга
Энэ л ундаргаас ухамсар дэлбээлж
Өр зүрхнээс энэрэл түгж
Өөдлөх амьдралын зам тодорч
Үйлдэл болох цаг тохионо
2016.05.18
Өөрийн доторх арвалзаж байдаг алив авир бүхнээ дарахад , алдаа бүхнээ засах арга зааж өгье гээд суу ухааныг тосож авах тун хэмээн Гэрлийн өргөөнөөс эдгээр олон сайхан судруудыг буулгасныг өөр өөрийн амьдрал дээр ухаан бүхнээ хурцлан тунгаан буулгаж авах бизээ.

Бие бялдарын зөв хөгжил гэж юу вэ?

Үрэн хүмүнжүүлэх судар уншиж байгаад " Монгол түмэн шөрмөсийг урт хялгаслаг, бөх байлгахыг эрхэмлэж, хөөнгө булчингийн хэмжээг бага байлгахыг чухалчилдаг." гэсэн өгүүлбэртэй таарлаа. Би ч бас дотроо гайхан боддог байсан л даа. Дээр үеийн бөхчүүдийн зураг , эртний бичлэгүүдийг харахад их л  туранхай мөртлөө шөрмөслөг бөхчүүд харагддаг байсан болохоор сонин юмаа одоо яагаад бөхчүүд маань ийм байдаггүй юм бол доо гэж. Хоол унднаасаа болдог юм болов уу гээд л.... Яс бэхжүүлэх нь хүнс гарвалтай, зөв тэгш бие хаатай болъё гэвэл идэш ууш, хөдөлгөөн тэнцэх ёстой.  Хүч нь булчингаас хамаатай, булчин хүч гаргахын тулд жигд эрэмбэлэгдсэн байж сая хүчийг гаргадаг. Мушгираа булчинтай , ясны хазгай хөгжилтэй хүн бие тэгш хүнийг яавч гүйцэхгүй. Нөгөөтэйгүүр уян байдал, булчин холбогдох байдал нь хөдөлгөөний эв, тэсвэрийг буй болгодог. Өнөө цагийн тамирчдын шөрмөс их тасардаг. Хүүхдүүд ч бас сагсан бөмбөг гэх мэт спорт тоглоомын үед хүүхдүүдийн булчин хэт хөөж , уян бус болсноор багахан эвсэлгүй хөдөлснөөр шөрмөс тасрах, бие эрхтнээ гэмтээх нь түгээмэл бэрхшээл болсон. Тэгэхээр үүний алдаа 3 насанд буюу шөрмөс тогтож хялгасжиж байгаа үед эцэг эх өсгөлтийн алдаа гаргаснаас болж цааш замын хохирлыг үүтгэж байна. Булчин зөвхөн даац учраас  хүний даах ёстой хэмжээнд л хөглөгдөх ёстой. Хөөн томорсон ч дахин дахин шинээр солигдох учраас 3 сараас 3 жил булчин хадгалагдаад эргэж агшдаг.  Гэтэл шөрмөс бол 30 жилд өөрийн чадамжийг хадгалан, даацын чадамжаараа үргэлж өсөн солигддог ялгаатай. Булчин дотроо цустай байдаг учраас ойр ойрхон тасарч дахиад нөхөн ургадаг. Үүнийг булгаралт гэнэ шүү дээ гээд , булчин цусан нэхлэгээ хэр ихээр цуглуулах тусам булчингийн бүдүүн уут үүсэж, овгор булчингууд гарч ирдэг. Үүнийг хэдий насанд ч бий болгох боломжтой. 

Гэтэл 30 жилд бүрэн солигддог, дотроо цусан хүүдийгүй хялгасан хөвчин бүтэц шөрмөс маань 3 насанд л зөв төлөвшихгүй бол хатангиршин бойжиж, хожуу үеийн уян байдлыг олоход бэрх болдог хэмээсэн байсан . 

Монголчууд мал ахуй дээрээ биеийн зөв хөгжлийг хөгжүүлж ирсэн бол одоо цагт ихэнх маань тийм ахуйгаасаа холдсон болохоор ерөнхий онолын үндсийг нь ухаж ойлгох хэрэгтэй юм шиг.

Сэтгэлийн хөгийг тааруулах, булчингийн далайц, үений хөдөлгөөнийг дэмжих, шөрмөсний суналтыг нэмэгдүүлэх, шөрмөсний байдлыг тэгшлэх бүгд нийлж байж тухайн хүмүний яс булчин хөглөх гэдэг сургалт болдог. Харин энэ сургалтыг агуулсан нэгэн агуу зүйл бол бие биелгээ юм байна. Аялгуунд сэтгэлээ дагуулж хийхээр өнөө булчин задарч, хэврэг булчин шөрмөс арилж байхад, сэтгэлийн хөгөөрөө тамиртай байгаад байдаг.  Биеийн чадамжаас хэтэрсэн үйлэнд сэтгэлийн хөгөөр алхдаг. Иймээс хүүхдийн биеийн зөв хөгжил, цаашид ямар ч спортоор хичээллэх зөв бие бялдарыг хөгжүүлэх үндэс бидний уламжлалт ардын урлагт нуугдаастай байгаа гэдгийг эрдэмтэн , эмч , багш, эцэг эхчүүд маань  санаа аван судалбал ирээдүйн тамирчид болон хүүхдүүдэд маань их л дэмтэй байх нь гарцаагүй.

Бид андуураад байна уу даа?

Бид андуураад байна уу даа?

Юуг андуурсан гэж вэ? гээд л бүгд л дотроо бодож байгаа байх. Бүүр андуу бодоогүй  нэгэн ч бас үүнийг уншиж байгаа байх гэж найднам.
МТТТ судар дээр олон үлгэрүүд байдаг даа.
Бас Алтан судар дээр ч Түмэн настай үлгэр гэж байдаг.
Нэг толгойт олон сүүлт могойн үлгэр
Нэг толгойтой олон могойн үлгэр
Нэрийг нь халит уншвал адилхан ч юм шиг харин уншаад үзвэл өөр л дөө.
Гэхдээ л бид андуурсаар л байна. Бидний итгэл үргэлж л хэн нэгэн ЧИНГИС хаан гарч ирээд улс орныг минь зөв зүгт хөтөлнө гэдэгт төвлөрдөг . Цаг нь болохоор жам ёсоор энэ хүн гарч ирнэ гэж найддаг боловч өөрсдийнхөө тухай мартаж орхиод өнөө мундаг нэгэнд даатгаад л эхэлдэг. Энэ бүхэн биднийг  нэг толгойт олон могойн үлгэр лүү хөтөлнө .
Харин бид яаж хөл болох вэ гэдгээ дандаа мартчихдаг. ЧИНГИС ухаантан гарч ирэхэд бид түүний бат хүчтэй хөл болох ёстой. Бүгд өөр өөрийнхөө чаддаг чаддагаа, дэм дэмэндээ дээс эрчиндээ гэдэг үнэнгээр хөгөө, хөлөө  нийлүүлж чадвал хэрэгтэй үед, хэрэгтэй цагт нь загатнуулж чадах өөртөө итгэлтэй хөл болох юм даа.

Нэг толгойтой олон могойн үлгэр

Олон хар могой байж гэнээ. Олон хар могойн дотор нэгэн цагаан могой байж гэнэ. Тэр нь хатан могой. Бүх л хар могойнууд би ч сайн , чи ч сайн гээд цагаан могойд шилмэлээ үзүүлэх гэж хичээж гэнэ. Тэгэхэд нь цагаан могой өөдөөс нь " Бултаараа хар юм чинь намайг дагаад явж бай" гэж гэнэ. Тэгээд яваад л байж яваад л байж. Хар могойнууд хойноос нь хашгирч гэнэ. Хөөе цагаан могой, цагаан могой, бид чамайг хэзээ гүйцэх юм бэ? гэхэд " Бүгд цагаан болсон цагт намайг гүйцнэ ээ " гэж гэнэ. Яваад л байж яваад л байж гэнэ. Гэтэл хойд талаа хартал ганц хар могой үлдэж гэнэ. Тэгээд цагаан могой " Хүүе бусад хар могой чинь хаачив" гэсэнд арьс нь зулгараад үхчихсэн гэж гэнээ.

Нэг толгойт олон сүүлт могойн үлгэр

Нэгэн толгойтой, олон сүүлтэй могой байж гэнэ. Тэр нь бусад олон могойноос хурдтай , хүчтэйгээрээ хайхам юм гэнэ. Өндөр уул руу гарсан ч бусад могойноосоо түрүүлээд атаархал аархлыг их л  хөглөж гэнэ. Чингээд нэг өдөр хорон санаатай нэг хар могой ирээд " Хойд уул руу явбал морин толгойн чинээ молор эрдэнэ байна. Очоод аваач та " гэхэд " Жа тэгье " гээд олон сүүлтэй могой шур хийтэл явж гэнэ. Гэтэл нэг сүүл нь хорголоод загатнаж гэнэ. Хүүе гээд тогтож сүүлээ хараад эргээд замаа хартал урд талд нь хавцал байж гэнэ.  " Ай сүүл чи ухаантай байнаа. Урдах замаа харсаар би унах шахсан байна шүү . Чамайг загатнаад маажаагүй бол энэ хавцал руу үсрэх байж шүү " хэмээн уртаар ихээр санаа алдаад бодож гэнэ. Ай би үхэлд ойртох нь байна шүү. Хөдөлгөөнөө удаашруулъя гээд алгуур тайван алхдаг болжээ.
Толгой хаашаа явахыг мэддэг, сүүл түлхэхийг мэддэг.

Ууг нь бол бас нэг могойн үлгэр бий л дээ. 2 толгойт могой. Замаар явж байгаад тэрэг ирж явахыг хараад 2 тийшээ зүтгэж байгаад дайруулж үхдэг.